Pytanie wraca co roku, najczęściej we wrześniu: „Prześlijcie nam listę wyposażenia apteczki zakładowej zgodną z przepisami”. Odpowiedź brzmi inaczej, niż większość osób się spodziewa – takiej listy w polskim prawie nie ma. I to nie jest luka w przepisach, tylko świadoma decyzja ustawodawcy.
Co dokładnie mówią przepisy
Obowiązek wynika z dwóch dokumentów.
Kodeks pracy (art. 2091) nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia środków niezbędnych do udzielania pierwszej pomocy w nagłych wypadkach oraz wyznaczenia pracowników do jej udzielania.
Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy (§ 44) doprecyzowuje: liczba, rozmieszczenie i wyposażenie apteczek powinny być ustalone w porozumieniu z lekarzem sprawującym profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikami, z uwzględnieniem rodzaju i nasilenia występujących zagrożeń.
Innymi słowy: o zawartości apteczki nie decyduje ani sprzedawca, ani internetowa tabelka, tylko lekarz medycyny pracy, który zna specyfikę zakładu.
Dlaczego nie ma jednej listy dla wszystkich
Bo zagrożenia są nieporównywalne. W biurze projektowym dominują drobne skaleczenia i sytuacje nagłe o podłożu wewnętrznym. W zakładzie stolarskim liczy się opanowanie krwotoku. Przy pracy z substancjami chemicznymi kluczowy jest płyn do płukania oczu, którego w biurze nikt nigdy nie użyje. W firmie transportowej apteczka jedzie w kabinie, a nie wisi na ścianie.
Gdyby przepis narzucił jedną listę, część zakładów miałaby wyposażenie zbędne, a część – niewystarczające. Dlatego ustawodawca wskazał procedurę, nie zawartość.
Od czego zacząć w praktyce
Rozmowa z lekarzem medycyny pracy idzie znacznie sprawniej, gdy przychodzi się z konkretną propozycją do zaopiniowania, a nie z pustą kartką. W większości zakładów o niskim ryzyku punktem wyjścia jest zestaw obejmujący:
- środki opatrunkowe do ran: opatrunki indywidualne, kompresy jałowe, bandaże, plastry, chusty trójkątne,
- środki do opanowania krwotoku: opatrunek uciskowy, w zakładach o podwyższonym ryzyku również staza taktyczna,
- rękawiczki jednorazowe i maseczkę do sztucznego oddychania,
- nożyczki ratownicze, koc ratunkowy,
- instrukcję udzielania pierwszej pomocy i wykaz osób wyznaczonych.
To propozycja wyjściowa, nie norma. Ostateczny skład zatwierdza lekarz.
Warto pamiętać o jednym ograniczeniu: w apteczce zakładowej nie umieszcza się leków, także tych dostępnych bez recepty. Podanie leku innej osobie wykracza poza zakres pierwszej pomocy i obciąża odpowiedzialnością osobę, która to zrobiła.
Ile apteczek i gdzie je umieścić
Rozporządzenie mówi o apteczkach w punktach pierwszej pomocy oraz w miejscach, w których wykonuje się prace o dużym ryzyku wypadku. Praktyczne kryterium jest proste: z każdego stanowiska pracy do najbliższej apteczki powinna prowadzić krótka, znana wszystkim droga. Apteczka zamknięta w gabinecie kierownika, do którego trzeba szukać klucza, nie spełnia swojej funkcji.
Punkty pierwszej pomocy i miejsca rozmieszczenia apteczek oznakowuje się zgodnie z Polską Normą – obowiązuje PN-EN ISO 7010, ta sama w całej Unii Europejskiej. Zielona tablica z białym krzyżem to nie ozdoba, tylko element, którego brak wychwytuje kontrola Państwowej Inspekcji Pracy.
Kto ma obsługiwać apteczkę
§ 44 rozporządzenia jest w tym punkcie jednoznaczny: obsługa punktów pierwszej pomocy i apteczek na każdej zmianie należy do osób przeszkolonych w udzielaniu pierwszej pomocy. Sam sprzęt niczego nie załatwia. Najlepiej wyposażona apteczka jest bezużyteczna, jeśli w hali nikt nie wie, jak założyć opatrunek uciskowy ani po jakim czasie od zatrzymania krążenia liczą się już pojedyncze minuty.
To najczęstszy błąd, jaki widzimy podczas szkoleń u klientów: budżet w całości poszedł na sprzęt, a przeszkolonych zostało dwóch pracowników, z których jeden pracuje wyłącznie na pierwszej zmianie.
A defibrylator AED?
Przepisy BHP nie nakładają na pracodawcę obowiązku posiadania AED (defibrylatora automatycznego). Coraz więcej firm decyduje się na niego mimo braku obowiązku, i to z powodu, który nie ma nic wspólnego z papierami: przy nagłym zatrzymaniu krążenia szanse poszkodowanego spadają z każdą minutą bez defibrylacji.
Jeśli firma rozważa AED, warto zaplanować go razem ze szkoleniem załogi i miejscem montażu, a nie kupować „na później”. Urządzenie prowadzi użytkownika głosem krok po kroku i nie wykona wyładowania, jeśli rytm serca tego nie wymaga, ale ktoś musi wiedzieć, gdzie ono wisi.
Przegląd apteczki – rzecz, o której się zapomina
Apteczka to nie zakup jednorazowy. Materiały opatrunkowe mają terminy ważności, koc ratunkowy potrafi zniknąć w niewyjaśnionych okolicznościach, a plastry kończą się pierwsze. Sensowny rytm to przegląd raz na pół roku plus uzupełnienie po każdym użyciu, z zapisem daty na karcie kontrolnej wewnątrz apteczki.
Wrzesień jest na to dobrym momentem – i tak wraca wtedy temat szkoleń okresowych BHP.
Podsumowanie
- Listy wyposażenia nie ma w przepisach, decyduje lekarz medycyny pracy.
- Punktem wyjścia do rozmowy z nim jest gotowa propozycja dopasowana do zagrożeń w zakładzie.
- Leki do apteczki zakładowej nie trafiają.
- Oznakowanie zgodne z PN-EN ISO 7010 jest obowiązkowe.
- Apteczkę obsługują osoby przeszkolone – na każdej zmianie.
Kompletujemy apteczki zakładowe pod konkretny profil zagrożeń i szkolimy zespoły z pierwszej pomocy od kilkunastu lat; nasi trenerzy to czynni strażacy i ratownicy medyczni. Jeśli potrzebujecie Państwo pomocy w doborze wyposażenia dla swojego zakładu, napiszcie do nas na sklep@ratujesz24.pl – przygotujemy propozycję do zaopiniowania przez lekarza medycyny pracy.
Apteczki dostępne w sklepie: apteczki i zestawy pierwszej pomocy. Oferta szkoleń: ratujesz24.pl/szkolenia.